Tháng 10/2026 ghi nhận nhiều văn bản pháp luật mới tác động đến hoạt động đầu tư, kinh doanh và quản trị doanh nghiệp. Một số quy định đã có hiệu lực từ đầu tháng, như quy định về dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ và kinh doanh xuất nhập khẩu gạo. Bên cạnh đó, quy định mới về hoạt động mua bán hàng hóa của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã có hiệu lực từ ngày 18/10/2026; quy định về thanh toán khi mua bán vàng cũng bắt đầu được áp dụng từ ngày 16/10/2026.
Bài viết dưới đây tổng hợp 11 nhóm nội dung pháp lý đáng chú ý, phân loại theo thời điểm áp dụng và đối tượng chịu tác động. Qua đó, doanh nghiệp có thể xác định những nghĩa vụ cần thực hiện ngay, những giấy phép cần rà soát và những quy trình nội bộ cần cập nhật.
Ngày 07/10/2026, Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể thuộc Bộ Tài chính ban hành Công văn 3164/DNTN-GS về việc kiểm tra kê khai thông tin chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp.
Theo nội dung triển khai, cơ quan trung ương đã thống kê các doanh nghiệp thành lập hoặc đăng ký thay đổi từ ngày 01/07/2025 nhưng chưa có thông tin kê khai chủ sở hữu hưởng lợi. Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh được đề nghị tập trung rà soát, kiểm tra và tổng hợp kết quả.
Doanh nghiệp cần lưu ý rằng Công văn 3164/DNTN-GS là văn bản chỉ đạo triển khai công tác kiểm tra, không phải văn bản quy phạm pháp luật đặt ra một nghĩa vụ kê khai mới độc lập. Nghĩa vụ cụ thể vẫn phải được xác định theo Luật Doanh nghiệp, Nghị định 168/2025/NĐ-CP, các văn bản sửa đổi, bổ sung và biểu mẫu đăng ký doanh nghiệp hiện hành.
Trước hết, doanh nghiệp cần kiểm tra hồ sơ đăng ký thành lập và các lần đăng ký thay đổi gần đây để xác định thông tin chủ sở hữu hưởng lợi đã được kê khai đầy đủ hay chưa. Việc rà soát không nên chỉ dừng lại ở danh sách cổ đông hoặc thành viên góp vốn trực tiếp, mà cần xem xét cả cơ cấu sở hữu gián tiếp và quyền kiểm soát thực tế theo tiêu chí pháp luật.
Doanh nghiệp nên thực hiện các công việc sau:
Một điểm quan trọng khác là Nghị định 288/2026/NĐ-CP đã sửa đổi, bổ sung quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế hoạch và đầu tư, trong đó có các hành vi liên quan đến kê khai, báo cáo và cung cấp thông tin chủ sở hữu hưởng lợi. Mức phạt phải được xác định theo đúng hành vi, chủ thể và điều khoản áp dụng; doanh nghiệp không nên hiểu rằng mọi trường hợp thiếu thông tin đều chịu chung một mức phạt.
Lưu ý: Nếu địa phương có văn bản triển khai kèm thời hạn cụ thể, doanh nghiệp cần kiểm tra phạm vi áp dụng của văn bản đó. Chẳng hạn, thời hạn do cơ quan địa phương yêu cầu không mặc nhiên trở thành thời hạn chung trên toàn quốc.
Nghị định 342/2026/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Thương mại và Luật Quản lý ngoại thương về hoạt động mua bán hàng hóa và các hoạt động liên quan trực tiếp đến mua bán hàng hóa của nhà đầu tư nước ngoài, tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Văn bản có hiệu lực từ ngày 18/10/2026.
Đây là quy định đáng chú ý đối với doanh nghiệp FDI có hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, phân phối, bán buôn, bán lẻ hoặc thực hiện các hoạt động thương mại liên quan.
Doanh nghiệp cần xác định đúng phạm vi quyền kinh doanh được phép thực hiện, bao gồm quyền xuất khẩu, quyền nhập khẩu, phân phối bán buôn và phân phối bán lẻ. Tùy loại hoạt động, hàng hóa kinh doanh và điều kiện tiếp cận thị trường, doanh nghiệp có thể phải đáp ứng điều kiện hoặc thực hiện thủ tục cấp phép tương ứng.
Một số hoạt động cần đặc biệt rà soát gồm phân phối bán lẻ, hoạt động thương mại thuộc diện cấp Giấy phép kinh doanh, logistics, trung gian thương mại, xúc tiến thương mại, cho thuê hàng hóa và các hoạt động thương mại điện tử thuộc phạm vi điều chỉnh.
Doanh nghiệp nên kiểm tra:
Thẩm quyền cấp phép cần được xác định theo từng loại giấy phép và quy định hiện hành. Doanh nghiệp nên kiểm tra thủ tục hành chính được công bố tại địa phương để xác định đúng cơ quan tiếp nhận hồ sơ trên thực tế.
Nghị định 377/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/10/2026, sửa đổi, bổ sung một số nghị định hướng dẫn Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư.
Văn bản liên quan đến nhiều nội dung như cơ chế hợp tác công tư trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; lựa chọn nhà đầu tư; thực hiện dự án áp dụng loại hợp đồng BT; quản lý tài chính, thanh toán và quyết toán dự án PPP.
Đối với dự án PPP thuộc lĩnh vực khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, quy định mới có thể ảnh hưởng đến việc lựa chọn loại hợp đồng, cơ chế bố trí nguồn lực và phương án triển khai nhiệm vụ. Các dự án BT cũng cần được rà soát theo quy định sửa đổi liên quan đến lựa chọn nhà đầu tư, quản lý tài chính và thanh quyết toán.
Nhà đầu tư đang chuẩn bị hồ sơ hoặc đàm phán dự án cần rà soát lại:
Không nên tiếp tục sử dụng nguyên trạng bộ hồ sơ hoặc phương án tài chính cũ nếu các nội dung đó chịu tác động của quy định mới. Việc rà soát sớm giúp hạn chế nguy cơ phải bổ sung hồ sơ trong giai đoạn thẩm định hoặc thực hiện dự án.
Nghị định 378/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/10/2026, quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phát triển đô thị.
Đối với nhà đầu tư, việc theo dõi Nghị định này có ý nghĩa khi tham gia các dự án đô thị, hạ tầng, logistics hoặc dự án nằm trong khu vực được định hướng phát triển thành khu chức năng đặc thù. Khi đánh giá dự án, nhà đầu tư cần quan tâm đến các điều kiện, tiêu chí và thủ tục áp dụng đối với khu vực hoặc loại hình dự án cụ thể.
Tuy nhiên, việc một địa điểm được nghiên cứu hoặc đề xuất phát triển thành khu thương mại tự do không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp hoạt động tại đó đương nhiên được hưởng ưu đãi. Quyền lợi của nhà đầu tư còn phụ thuộc vào quy hoạch, quyết định thành lập, quy chế hoạt động, ngành nghề và cơ chế ưu đãi áp dụng cho dự án.
Doanh nghiệp cần kiểm tra kỹ quyết định pháp lý liên quan đến khu vực đầu tư, điều kiện của dự án và các thủ tục chuyên ngành trước khi đưa ra quyết định đầu tư hoặc cam kết tài chính.
Thông tư 138/2026/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 01/10/2026, hướng dẫn một số điều của Nghị định 200/2026/NĐ-CP về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế.
Thông tư điều chỉnh các nội dung liên quan đến đăng ký, lưu ký, thực hiện quyền, chuyển quyền sở hữu, thanh toán, tổ chức thị trường giao dịch, công bố thông tin, thông báo và báo cáo.
Doanh nghiệp phát hành nên kiểm tra lại lịch công bố thông tin, nội dung báo cáo và quy trình phối hợp với tổ chức cung cấp dịch vụ. Việc phân định trách nhiệm giữa doanh nghiệp phát hành, tổ chức đăng ký và lưu ký, thành viên giao dịch và nhà đầu tư cũng cần được thể hiện rõ trong hồ sơ và hợp đồng có liên quan.
Các nội dung nên ưu tiên rà soát gồm:
Doanh nghiệp không nên chỉ cập nhật biểu mẫu mà bỏ qua quy trình vận hành thực tế. Nếu việc trao đổi dữ liệu hoặc phân công trách nhiệm chưa rõ, rủi ro có thể phát sinh ngay cả khi hồ sơ phát hành ban đầu đã được chuẩn bị đầy đủ.
Thông tư 65/2026/TT-BCT có hiệu lực từ ngày 01/10/2026, quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Nghị định 365/2026/NĐ-CP về kinh doanh xuất nhập khẩu gạo.
Văn bản liên quan trực tiếp đến thương nhân kinh doanh xuất nhập khẩu gạo và các tổ chức, cá nhân có liên quan. Những nội dung đáng chú ý bao gồm cơ chế thực hiện hợp đồng tập trung, phân bổ và ủy thác chỉ tiêu xuất khẩu, chế độ báo cáo, dự trữ lưu thông và đánh giá mức độ tín nhiệm của thương nhân.
Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này nên kiểm tra điều kiện kinh doanh, năng lực kho và cơ sở xay xát, nghĩa vụ dự trữ, dữ liệu báo cáo và khả năng thực hiện chỉ tiêu được phân bổ. Thông tin trong hồ sơ pháp lý cần thống nhất với năng lực thực tế và dữ liệu báo cáo chuyên ngành.
Đối với doanh nghiệp có nhiều hợp đồng hoặc nhiều đầu mối thực hiện, việc xác định rõ trách nhiệm theo từng hợp đồng và lưu trữ chứng từ liên quan sẽ hỗ trợ quá trình đối chiếu, báo cáo và giải trình khi cần thiết.
Nghị định 390/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 16/10/2026, sửa đổi, bổ sung một số quy định về quản lý hoạt động kinh doanh vàng.
Điểm đáng chú ý là giao dịch mua, bán vàng có tổng giá trị từ 5 triệu đồng trong ngày trở lên phải được thanh toán bằng phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt theo quy định pháp luật. Doanh nghiệp kinh doanh vàng cần điều chỉnh quy trình thanh toán và hướng dẫn nhân viên thực hiện thống nhất.
Ngoài ra, Nghị định còn sửa đổi một số quy định liên quan đến hoạt động vàng nguyên liệu, sản xuất vàng miếng, kinh doanh vàng miếng, lưu trữ dữ liệu và trách nhiệm cung cấp thông tin. Hoạt động sản xuất, gia công, mua bán vàng trang sức, mỹ nghệ không còn được xác định là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo nội dung sửa đổi; tuy nhiên, chủ thể kinh doanh vẫn phải tuân thủ quy định pháp luật liên quan đến chất lượng hàng hóa, tiêu chuẩn, đo lường, nhãn hàng hóa, niêm yết giá, hóa đơn, thuế, phòng cháy chữa cháy và phòng, chống rửa tiền.
Doanh nghiệp kinh doanh vàng nên:
Đặc biệt, doanh nghiệp cần phân biệt hoạt động kinh doanh vàng miếng với vàng trang sức, mỹ nghệ. Không nên suy rộng việc thay đổi điều kiện kinh doanh của nhóm này sang nhóm hoạt động khác.
Nghị định 371/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/11/2026, quy định chi tiết việc tuyển dụng và quản lý người lao động Việt Nam làm việc cho tổ chức, cá nhân nước ngoài tại Việt Nam.
Theo quy định mới, tổ chức hoặc cá nhân nước ngoài thuộc phạm vi điều chỉnh cần thực hiện các nghĩa vụ liên quan đến thông báo nhu cầu tuyển dụng, công khai thông tin tuyển dụng và thông báo sau khi ký hợp đồng. Theo nội dung được nêu trong văn bản, thông tin người lao động, vị trí và thời điểm bắt đầu làm việc phải được thông báo trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày ký hợp đồng.
Đối tượng áp dụng cần được xác định chính xác. Không phải mọi doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đều mặc nhiên chịu cùng một cơ chế tuyển dụng. Doanh nghiệp cần đối chiếu tư cách pháp lý của đơn vị tuyển dụng, loại hình hoạt động và quy định chuyên ngành có liên quan.
Trước ngày Nghị định có hiệu lực, tổ chức thuộc phạm vi điều chỉnh nên chuẩn bị quy trình tiếp nhận nhu cầu nhân sự, công khai thông tin tuyển dụng, ký kết hợp đồng và thông báo thông tin sau tuyển dụng. Đồng thời, cần phân công rõ bộ phận nhân sự hoặc bộ phận pháp chế chịu trách nhiệm theo dõi thời hạn và lưu hồ sơ chứng minh việc tuân thủ.
Nghị định 392/2026/NĐ-CP được ban hành ngày 20/10/2026 và có hiệu lực từ ngày 15/11/2026. Văn bản sửa đổi, bổ sung các nghị định liên quan đến thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư kinh doanh trong lĩnh vực an ninh, trật tự.
Nghị định quy định lại 15 nhóm ngành, nghề kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự. Các nhóm liên quan bao gồm dịch vụ karaoke, vũ trường, lưu trú, cầm đồ, bảo vệ, xoa bóp, in, trò chơi có thưởng và một số hoạt động liên quan đến công cụ hỗ trợ, pháo hoặc vật liệu nổ.
Bên cạnh việc xác định nhóm ngành nghề, doanh nghiệp cần quan tâm đến điều kiện, phương án bảo đảm an ninh, trật tự và thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự theo từng loại hình cơ sở.
Doanh nghiệp nên hoàn thành việc rà soát trước ngày 15/11/2026 để có thời gian điều chỉnh hồ sơ và quy trình nếu phát hiện nội dung chưa phù hợp.
Nghị định 391/2026/NĐ-CP được ban hành ngày 20/10/2026 và có hiệu lực từ ngày 05/12/2026, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kinh doanh đặt cược và trò chơi có thưởng.
Văn bản xây dựng khung xử phạt đối với các hành vi vi phạm liên quan đến hoạt động đặt cược, casino và trò chơi điện tử có thưởng dành cho người nước ngoài. Tùy hành vi cụ thể, tổ chức có thể bị phạt tiền, áp dụng hình thức xử phạt bổ sung hoặc biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.
Doanh nghiệp trong lĩnh vực này nên rà soát điều kiện hoạt động, giấy chứng nhận hoặc giấy phép liên quan, địa điểm kinh doanh, thời gian hoạt động, quy trình kiểm soát khách hàng và nghĩa vụ phòng, chống rửa tiền. Đồng thời, cần đào tạo nhân viên để nhận diện các hành vi có nguy cơ vi phạm và lưu giữ hồ sơ phục vụ công tác kiểm tra.
Cần phân biệt trò chơi điện tử có thưởng dành cho người nước ngoài với hoạt động cung cấp trò chơi điện tử trên mạng. Doanh nghiệp phát triển hoặc phát hành trò chơi trực tuyến cần tiếp tục đối chiếu các quy định chuyên ngành áp dụng cho loại hình dịch vụ của mình, thay vì sử dụng Nghị định 391/2026/NĐ-CP làm căn cứ duy nhất.
Thông tư 27/2026/TT-BNV được ban hành ngày 20/10/2026, có hiệu lực từ ngày 01/01/2027 và ban hành Danh mục công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, vệ sinh lao động.
Quy định này liên quan trực tiếp đến người sử dụng lao động có công việc thuộc danh mục, đặc biệt tại các lĩnh vực sản xuất công nghiệp, xây dựng, hóa chất, điện, vận tải, khai thác khoáng sản, y tế và các ngành có yếu tố nguy hiểm, có hại.
Doanh nghiệp cần xác định công việc thực tế tại đơn vị có thuộc danh mục mới hay không để tổ chức huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động và quản lý hồ sơ theo quy định. Việc xác định không nên chỉ căn cứ vào tên chức danh mà cần xem xét nhiệm vụ thực tế, môi trường làm việc và các yếu tố rủi ro của từng vị trí.
Trước ngày 01/01/2027, doanh nghiệp nên:
Việc chuẩn bị sớm giúp doanh nghiệp chủ động bố trí thời gian huấn luyện, hạn chế thiếu sót khi quy định mới bắt đầu được áp dụng.
Cập nhật pháp luật tháng 10/2026 đặt ra yêu cầu rà soát ở nhiều lĩnh vực, từ kê khai chủ sở hữu hưởng lợi, đầu tư nước ngoài, trái phiếu doanh nghiệp đến kinh doanh vàng, tuyển dụng lao động và an toàn, vệ sinh lao động.
Điều quan trọng là doanh nghiệp cần phân biệt rõ quy định đã có hiệu lực với quy định sắp áp dụng, đồng thời xác định đúng phạm vi nghĩa vụ của mình. Việc chủ động kiểm tra hồ sơ, giấy phép, quy trình nội bộ và thời hạn thực hiện sẽ giúp hạn chế rủi ro pháp lý và duy trì hoạt động kinh doanh ổn định.
THÔNG TIN LIÊN HỆ
CÔNG TY TNHH TƯ VẤN LUẬT THIÊN THỦY
Địa chỉ: Tòa nhà MORITZ, 140 Nguyễn Văn Khối, Phường Thông Tây Hội, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0911 732 048
